Ból biodra to jedna z tych dolegliwości, która potrafi skutecznie uprzykrzyć codzienne funkcjonowanie. Może pojawić się niespodziewanie – podczas chodzenia, wstawania z krzesła, biegania, a nawet przy dłuższym siedzeniu w samochodzie. Ale jak właściwie rozpoznać, że ból, który czujemy, faktycznie pochodzi ze stawu biodrowego? I co może go powodować?
📖 Słowo pisane znajdziesz poniżej, ale jeśli chcesz obejrzeć film i posłuchać o przyczynach bólu biodra, zapraszam Cię do obejrzenia mojego filmu na YouTube.
📺 Kliknij w obrazek poniżej lub skopiuj link –>> https://youtu.be/U4a62KGMAAg
Biodro – jak działa ten staw?
Staw biodrowy to jedna z najważniejszych struktur w naszym ciele – to właśnie on umożliwia nam chodzenie, siadanie, wstawanie, wspinanie się po schodach czy bieganie. Jest to tzw. staw kulisty – oznacza to, że głowa kości udowej porusza się w panewce miednicy w różnych kierunkach: do przodu, do tyłu, na boki oraz wokół własnej osi (rotacje). Działa trochę jak przegub kulowy. Staw ten jest stabilizowany przez silne więzadła i mięśnie, w tym głębokie mięśnie pośladkowe, mięśnie rotujące i zginacze biodra. Jeśli którykolwiek z tych elementów zacznie źle funkcjonować, pojawi się ból, ograniczenie ruchomości lub trudności w wykonywaniu codziennych czynności.
Zrozumieć biodro – trochę o anatomii
Staw biodrowy to staw kulisty, w którym głowa kości udowej wchodzi w panewkę miednicy. Dzięki temu umożliwia ruch w wielu kierunkach – zgięcie, wyprost, odwiedzenie, przywiedzenie, a także rotacje. Panewka pogłębiona jest obrąbkiem stawowym, który stabilizuje głowę kości udowej. Całość otoczona jest torebką stawową, więzadłami i mięśniami, które generują ruch.
To właśnie złożona budowa tego stawu sprawia, że źródła bólu mogą być bardzo różne – od urazów, przez zmiany zwyrodnieniowe, aż po problemy neurologiczne czy przeciążeniowe.
Badania
1. Urazy obrąbka stawowego i zmiany chrząstki – powszechne nawet bez objawów
Badania obrazowe i kliniczne pokazują, że zmiany w strukturze stawu biodrowego – takie jak uszkodzenia obrąbka stawowego (tzw. labral tears) czy ubytki chrząstki – są niezwykle częste zarówno u osób z bólem biodra, jak i u tych, którzy nie odczuwają żadnych objawów. Uszkodzenia obrąbka wykrywa się u aż 54% sportowców bezobjawowych (czyli ponad połowa), i u 20% bioder w grupie osób z bólem. To oznacza, że samo występowanie zmian w badaniach MRI nie zawsze koreluje z dolegliwościami bólowymi. Podobna sytuacja dotyczy ubytków chrząstki – występują one u około 10% osób bez bólu i nawet u 40% tych, którzy skarżą się na ból biodra. Te dane wyraźnie pokazują, że obecność patologii nie musi automatycznie oznaczać bólu – a więc diagnostyka powinna uwzględniać nie tylko obrazowanie, ale także dokładny wywiad i ocenę funkcjonalną.
2. Zmiany zwyrodnieniowe – rzadkie, ale obecne nawet u sportowców
Zwyrodnienie stawu biodrowego (hip osteoarthritis, OA) to częsta obawa pacjentów zgłaszających się z bólem biodra. Jednak dane pokazują, że rzeczywista częstość występowania OA w tej grupie jest stosunkowo niska – jedynie 2% sportowców z objawami bólowymi i od 0 do 17% wśród tych bezobjawowych. Oznacza to, że ból biodra u sportowców znacznie częściej wynika z przeciążeń tkanek miękkich, konfliktów strukturalnych lub urazów, niż z typowej choroby zwyrodnieniowej. Co ciekawe, ryzyko zwyrodnienia stawów jest wyraźnie wyższe u biegaczy wyczynowych – w tej grupie częstość OA w obrębie biodra i kolana wynosi aż 13,3%, podczas gdy wśród biegaczy rekreacyjnych to tylko 3,5%. To oznacza, że długotrwała, intensywna aktywność sportowa rzeczywiście może zwiększać ryzyko degeneracji stawu, ale rekreacyjna aktywność – wręcz przeciwnie – może być ochronna.
3. Deformacja typu cam i jej związek z aktywnością fizyczną
Jedną z najczęstszych przyczyn bólu biodra u młodych, aktywnych mężczyzn jest tzw. deformacja typu cam, będąca częścią zespołu konfliktu udowo-panewkowego (FAI – femoroacetabular impingement). W badaniach wykazano, że sportowcy – zwłaszcza uprawiający sporty z dużą ilością rotacji i zgięcia biodra, jak hokej, koszykówka czy piłka nożna – są nawet 8 razy bardziej narażeni na rozwój deformacji cam niż osoby niesportowe. Wśród mężczyzn trenujących wyczynowo, aż 41% ma taką deformację, w porównaniu do 17% u osób niećwiczących. Co ciekawe, nie każda deformacja cam daje objawy – jednak gdy już pojawia się ból, często lokalizuje się on głęboko w pachwinie i nasila się podczas aktywności wymagającej dużego zakresu ruchu w biodrze. Sportowcy z bólem biodra mają także wyższe wyniki w skali SHOMRI (która ocenia zmiany zwyrodnieniowe w stawie) oraz więcej uszkodzeń obrąbka stawowego niż ich bezobjawowi koledzy. To potwierdza, że przeciążenia mechaniczne mogą prowadzić do mikrourazów i zapoczątkować procesy patologiczne w stawie.
Co może powodować ból biodra? Najczęstsze przyczyny
1. Urazy i złamania
W przypadku urazów – np. uderzenia, upadku czy złamania zmęczeniowego – ból biodra pojawia się nagle, często jest ostry i uniemożliwia poruszanie się. U osób starszych należy szczególnie uważać na możliwość złamania szyjki kości udowej, zwłaszcza jeśli występuje osteoporoza. To stan wymagający pilnej konsultacji ortopedycznej.
2. Zmiany zwyrodnieniowe (koksartroza)
To najczęstsza przyczyna bólu biodra u osób w średnim i starszym wieku. Dochodzi do rozmiękania chrząstki, tworzenia osteofitów (kostnych narośli) i zmniejszenia szpary stawowej, co ogranicza ruchomość stawu i wywołuje ból, szczególnie przy ruchach końcowych, np. przy głębokim zgięciu biodra. Objawy nasilają się powoli – często przez wiele miesięcy lub lat. Typowe objawy to: trudność w przysiadzie, bolesność w rotacji wewnętrznej i zgięciu, uczucie „twardego końca” ruchu.
3. Konflikt panewkowo-udowy (FAI – femoroacetabular impingement)
To mechaniczne konfliktowanie się struktur stawu – najczęściej głowy kości udowej z obrąbkiem panewki. Może wynikać z nieprawidłowej budowy (np. typu CAM lub PINCER) i objawia się bólem głęboko w pachwinie, szczególnie przy ruchach rotacyjnych. Często dotyka sportowców – piłkarzy, tancerzy, osoby uprawiające sporty walki. Może nasilać się np. po dłuższej jeździe samochodem, kiedy wstajemy i wykonujemy ruch odwiedzenia biodra.
4. Zapalenie kaletki krętarzowej (GTPS)
Jeśli ból biodra jest wyraźnie umiejscowiony po jego bocznej stronie – tuż nad najbardziej wystającą kością – może to oznaczać zapalenie kaletki maziowej w okolicy krętarza większego. Ból jest zazwyczaj lokalny, nie promieniuje, ale może być wywoływany przez ucisk lub aktywność (np. bieganie, skakanie). GTPS często występuje u biegaczy, siatkarzy i osób wykonujących powtarzalne ruchy kończyną dolną.
5. Naderwania mięśniowe i przeciążenia
U sportowców – zwłaszcza piłkarzy, tenisistów czy osób trenujących siłowo – mogą pojawiać się miejscowe bóle biodra wynikające z mikrourazów i naderwań mięśni przyczepiających się w okolicy stawu (np. przywodzicieli, mięśni brzucha). Ten ból zazwyczaj ma charakter powierzchowny i możemy go łatwo zlokalizować palcem.
6. Przyczyny neurologiczne – rwa kulszowa i rwa udowa
Biodro może boleć również w przebiegu problemów z kręgosłupem – np. przy rwie kulszowej lub udowej. Wówczas ból może promieniować przez biodro, pośladek, a nawet w dół nogi. Często towarzyszą mu objawy takie jak drętwienie, pieczenie, osłabienie siły kończyny. W takich przypadkach konieczne jest różnicowanie źródła bólu – czy pochodzi ze stawu, czy może jednak z kręgosłupa.
Jak samodzielnie sprawdzić biodro w domu?
Zanim udasz się do fizjoterapeuty, możesz wykonać kilka prostych testów, które pozwolą ocenić, czy problem rzeczywiście dotyczy stawu biodrowego:
- Zgięcie biodra: Leżąc na plecach, spróbuj przyciągnąć kolano do klatki piersiowej. Zwróć uwagę na zakres ruchu i to, czy końcowy opór jest bolesny lub „twardy”.
- Rotacja wewnętrzna uda: Usiądź na krześle, umieść klocek lub poduszkę między kolanami i rozsuwaj stopy na zewnątrz. Porównaj zakres rotacji obu nóg.
- Porównanie stron: Zawsze sprawdzaj prawą i lewą stronę. Różnice w zakresie ruchu i bólu mogą być cenną wskazówką diagnostyczną.
Jeśli któryś z testów wypada niepokojąco – czujesz ból, opór, ograniczenie – warto zgłosić się do specjalisty. Pamiętaj: wiele chorób stawu biodrowego rozwija się powoli, bez spektakularnych objawów. Im wcześniej zareagujesz, tym większe masz szanse na skuteczne leczenie i uniknięcie operacji.
Podsumowanie – nie bagatelizuj bólu biodra
Ból biodra to sygnał, że coś dzieje się w jednej z najbardziej obciążanych struktur naszego ciała. Nie zawsze oznacza coś poważnego, ale zawsze warto go sprawdzić. Niezależnie od tego, czy jesteś osobą aktywną, czy prowadzisz spokojny tryb życia – jeśli ból się powtarza, nasila lub ogranicza Twoją sprawność, umów się na konsultację z fizjoterapeutą.
Twoje biodra pracują codziennie – daj im uwagę, na jaką zasługują.
Źródło:
- Prevalence of early hip OA features on MRI in high-impact athletes. The femoroacetabular impingement and hip osteoarthritis cohort (FORCe) study. J. Heerey, R. Srinivasan, R. Agricola, Anne Smith, J. Kemp, T. Pizzari, M. King, P. Lawrenson, M. Scholes, Richard B. Souza, T. Link, S. Majumdar, Kay M. Crossley Osteoarthritis and Cartilage 2020
- What is the Prevalence of Hip Intra-Articular Pathologies and Osteoarthritis in Active Athletes with Hip and Groin Pain Compared with Those Without? A Systematic Review and Meta-Analysis J. Heerey, J. Kemp, A. Mosler, Denise M. Jones, T. Pizzari, M. Scholes, R. Agricola, K. Crossley Sports Medicine 2019
- What Is the Association Between Sports Participation and the Development of Proximal Femoral Cam Deformity? J. Nepple, J. Vigdorchik, J. Clohisy American Journal of Sports Medicine 2015
Umów się na wizytę…
… jeśli masz problemy z biodrem:)