Czy zdarzyło Ci się kiedyś obudzić z uczuciem zdrętwiałej dłoni albo palców? A może po dłuższym siedzeniu doświadczyłeś mrowienia w nodze lub stopie? Te doznania, choć często chwilowe, potrafią być niepokojące. Nazywamy je parestezjami – i choć mogą wydawać się błahe, czasem bywają sygnałem poważniejszych problemów neurologicznych lub naczyniowych.
📖 Słowo pisane znajdziesz poniżej, ale jeśli chcesz obejrzeć film i posłuchać o przyczynach parestezji, zapraszam Cię do obejrzenia mojego filmu na YouTube.
📺 Kliknij w obrazek poniżej lub skopiuj link –>> https://youtu.be/GYWSDYPUaS4
Czym są parestezje?
To zaburzenia czucia, które objawiają się jako mrowienie, drętwienie, kłucie, pieczenie, a nawet wrażenie „pełzających robaczków” pod skórą. Najczęściej są przejściowe i wynikają z ucisku na nerw lub niedokrwienia kończyny, ale mogą mieć również źródło głębiej – w samym układzie nerwowym. W tym artykule pokażę Ci, jak powstają parestezje, gdzie szukać ich przyczyn oraz jakie mechanizmy neurologiczne za nimi stoją.
Skąd się biorą parestezje? – od skóry aż po mózg
Parestezje mogą powstawać na różnych poziomach układu nerwowego:
- Receptory skóry (mechanoreceptory) – to one jako pierwsze odbierają bodźce z zewnątrz. Ucisk, uraz lub proces gojenia po operacji mogą prowadzić do ich nadmiernej stymulacji, co daje wrażenie mrowienia lub pieczenia.
- Aksony – „autostrady nerwowe” – to włókna nerwowe, którymi informacje z ciała płyną do mózgu. Mogą być podrażnione chemicznie, mechanicznie (np. przez ucisk mięśni) lub przez toksyny. Przykład? Nerw kulszowy uciskany przez napięty mięsień gruszkowaty.
- Ciała neuronów – czyli centra dowodzenia w rdzeniu kręgowym i mózgu. Tam bodźce mogą być nieprawidłowo przetwarzane, np. w wyniku zapalenia lub urazu, co prowadzi do fałszywego odczuwania bodźców, np. jako drętwienie.
- Struktury mózgowe – takie jak kora czuciowa, wzgórze czy wyspa mózgu. To właśnie tam nasza świadomość rozpoznaje wrażenia. Czasem mózg może „wymyślać” bodźce czuciowe nawet bez rzeczywistego ich źródła – np. po udarze lub przy migrenie.
Badania
Na podstawie dostępnych badań naukowych, parestezje – czyli objawy takie jak drętwienie, mrowienie, pieczenie lub uczucie „prądu” – mogą mieć zarówno ośrodkowe, jak i obwodowe źródła. W przypadku przyczyn ośrodkowych (centralnych), parestezje mogą być wynikiem niedokrwienia mózgu, zjawisk uciskowych (np. guzów), infekcji, stanów zapalnych lub chorób neurodegeneracyjnych. Przykładem może być stwardnienie rozsiane (SM), które charakteryzuje się m.in. objawami czuciowymi, a rozpoznanie tej choroby może być postawione na podstawie kryteriów McDonalda – uwzględniających zmiany demielinizacyjne w mózgu i rdzeniu kręgowym oraz wyniki badań płynu mózgowo-rdzeniowego (np. obecność prążków oligoklonalnych i podwyższonego poziomu IgG). Terapia pulsacyjna metyloprednizolonem może znacząco poprawiać objawy ruchowe i czuciowe u pacjentów z nawrotowo-ustępującą postacią SM.
Z kolei przyczyny obwodowe parestezji są znacznie bardziej zróżnicowane. Zalicza się do nich zespoły uciskowe nerwów (np. zespół cieśni nadgarstka, zespół rowka nerwu łokciowego), zaburzenia metaboliczne (np. cukrzyca), urazy, zapalenia, choroby tkanki łącznej, działanie toksyn (np. metale ciężkie), uwarunkowania genetyczne, zmiany nowotworowe, niedobory żywieniowe (głównie witamin z grupy B) oraz inne niespecyficzne stany. Z tego względu diagnostyka parestezji opiera się na dokładnym badaniu klinicznym oraz identyfikacji charakterystycznych zespołów neurologicznych. Dodatkowo pomocne są badania obrazowe (rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa) i laboratoryjne (np. badania krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego, EMG).
Ciekawe dane pojawiają się także w kontekście fibromialgii – choroby charakteryzującej się przewlekłym bólem mięśniowo-szkieletowym i zaburzeniami snu. Aż 84% pacjentów z fibromialgią zgłaszało objawy parestezji (najczęściej w postaci obustronnego mrowienia w kończynach górnych i dolnych) już przy pierwszej konsultacji. Co interesujące, mimo subiektywnych dolegliwości, większość z tych pacjentów nie prezentowała obiektywnych zaburzeń neurologicznych – elektromiografie (EMG) pozostawały w normie. Sugeruje to, że w fibromialgii parestezje mogą mieć bardziej funkcjonalny, a nie strukturalny charakter, związany z przetwarzaniem bodźców czuciowych na poziomie ośrodkowego układu nerwowego.
W kontekście rozpoznawania chorób neurologicznych, badania wskazują, że obecność ogniskowych objawów czuciowych (np. drętwienie tylko jednej kończyny) oraz nieprawidłowości w badaniu neurologicznym znacznie zwiększają prawdopodobieństwo choroby neurologicznej. Takie symptomy powinny skłonić lekarza do pogłębionej diagnostyki. Fokalne objawy i nieprawidłowości w badaniu są statystycznie najistotniejszymi czynnikami predykcyjnymi dla obecności schorzeń neurologicznych, dlatego nie należy ich ignorować – nawet jeśli początkowo wydają się niewinne.
Anatomia w praktyce: gdzie najczęściej dochodzi do zaburzeń?
Jednym z najczęstszych powodów parestezji są uciski nerwów obwodowych. Klasyczne przykłady:
- Zespół cieśni nadgarstka – ucisk nerwu pośrodkowego w nadgarstku daje mrowienie w kciuku, palcu wskazującym i środkowym.
- Zespół rowka nerwu łokciowego – objawia się mrowieniem w palcu małym i serdecznym.
- Zespół mięśnia gruszkowatego – ucisk na nerw kulszowy prowadzi do mrowienia i bólu promieniującego do nogi.
- Ucisk splotu barkowego – może wynikać z napięcia mięśni pochyłych szyi i dawać objawy w ramieniu i dłoni.
- Ucisk splotu lędźwiowego – najczęściej spowodowany napięciem mięśnia lędźwiowego, objawia się mrowieniem w pachwinie, udzie lub kroczu.
Nie można też zapominać o przyczynach naczyniowych – czyli niedokrwieniu. Zwężenia naczyń (np. w wyniku miażdżycy) lub ucisk na tętnice (np. podobojczykową lub udową) również mogą prowadzić do drętwienia kończyn.
Trzy modele powstawania parestezji – co mówi neurologia?
W nauce opisano trzy główne modele tłumaczące, jak powstają parestezje:
Model eferentny – odnosi się do aktywności ruchowej i układu autonomicznego. Głębokie oddychanie, rozluźnienie mięśni lub ćwiczenia mogą wpłynąć na przewodnictwo nerwowe i generować parestezje, zwłaszcza przy wrażliwości układu współczulnego.
Model aferentny – skupia się na „ścieżce informacji”. Zaczyna się od kodowania bodźców w receptorach, przechodzi przez rdzeń kręgowy, a kończy w mózgu, gdzie interpretujemy sygnały jako mrowienie. Każdy etap może generować zaburzenia.
Model uwagi – bardzo ciekawy i mniej intuicyjny. Zakłada, że skupienie uwagi na konkretnej części ciała (np. w stresie, podczas bezsenności) może aktywować ścieżki czuciowe, nawet jeśli fizycznie nie ma bodźca. To dlatego czasem „czujemy mrowienie”, mimo że nic nas nie uciska.
Kiedy mrowienie to sygnał ostrzegawczy?
Choć parestezje często są niegroźne, warto wiedzieć, kiedy należy się skonsultować z lekarzem lub fizjoterapeutą. Niepokojące mogą być:
- parestezje trwające dłużej niż kilka dni,
- objawy jednostronne i nasilające się,
- współwystępujące osłabienie mięśni, ból lub problemy z koordynacją,
- objawy po urazie lub w przebiegu choroby (np. boreliozy, stwardnienia rozsianego, cukrzycy),
- zaburzenia czucia w okolicy krocza i problemy z kontrolą pęcherza (mogą świadczyć o zespole ogona końskiego – stan wymagający pilnej interwencji).
Parestezje to nie tylko chwilowe mrowienie. To złożony objaw, który może mieć wiele przyczyn – od prostego ucisku nerwu, przez niedokrwienie, aż po choroby neurologiczne. Ich diagnostyka wymaga precyzyjnego badania, wywiadu i czasem współpracy wielu specjalistów.
Jeśli zauważasz u siebie nawracające drętwienia lub mrowienia – nie ignoruj ich. Skonsultuj się z fizjoterapeutą. Wczesna diagnoza to większa szansa na skuteczne leczenie.
Źródło:
- Assessing sensory complaints in the outpatient clinic: predicting neurologic disease versus idiopathic sensory phenomena (S49.006) Leah R Zuroff, Maya Alexis, David Do Thursday, April 27 2023
- Paresthesias: a practical diagnostic approach. McKnight Jt, Adcock Bb American Family Physician 1997
- Paresthesias “as Clinical Element” and Changes in Cerebrospinal Fluid in Increasing the Level of “Comfort” for Diagnosis Mariana-Alis Neagoe ARC Journal of Public Health and Community Medicine 2021
Umów się na wizytę…
… jeśli masz problemy z parestezjami:)