W tym artykule odpowiem na jedno z najczęstszych pytań zadawanych przez pacjentów: czy zwyrodnienie boli? Wbrew powszechnemu przekonaniu, sama obecność zmian zwyrodnieniowych nie zawsze oznacza ból. Przyjrzyjmy się więc bliżej, czym są zmiany zwyrodnieniowe, jak się rozwijają i kiedy mogą powodować dolegliwości bólowe.
📖 Słowo pisane znajdziesz poniżej, ale jeśli chcesz obejrzeć film i posłuchać o zwyrodnieniach, zapraszam Cię do obejrzenia mojego filmu na YouTube.
📺 Kliknij w obrazek poniżej lub skopiuj link –>> https://youtu.be/LTGlpWnHpf0
Czym jest proces zwyrodnieniowy?
Proces zwyrodnieniowy to powolna utrata funkcji stawu. Z punktu widzenia anatomii, dochodzi do wielu zmian na poziomie struktur stawowych. Zmiany zwyrodnieniowe mogą dotyczyć praktycznie każdego stawu w ludzkim ciele, ale szczególnie często obserwujemy je w:
- stawach kręgosłupa,
- stawach kolanowych,
- stawach biodrowych.
Procesy te rozwijają się bardzo powoli — przez miesiące, a często nawet lata. Najczęściej dotyczą osób starszych lub tych, które przeszły urazy, zwłaszcza wysokoenergetyczne lub z uszkodzeniem struktur wewnętrznych (np. więzadeł, łąkotek).
Co dzieje się w stawie podczas zwyrodnienia?
1. Chrząstka stawowa
Chrząstka stawowa, która normalnie odpowiada za gładki, bezbolesny ruch i amortyzację w stawie, zaczyna:
- rozmiękać,
- być ścierana,
- stopniowo zanikać.
W efekcie traci swoje właściwości ochronne, a kość zaczyna ocierać o kość, co może prowadzić do powstawania bólu.
2. Kości i więzadła
W miarę postępu zmian:
- pojawiają się osteofity – kostne narośla,
- dochodzi do sklerotyzacji – zagęszczenia tkanki kostnej,
- więzadła mogą przerastać i ograniczać zakres ruchu.
Wyobraźmy sobie asfaltową drogę z koleinami – tak samo nasze stawy mogą tworzyć wypukłości, które zakłócają płynny ruch.
3. Błona maziowa i płyn stawowy
Błona maziowa ulega przerostowi i zaczyna produkować zbyt dużo płynu. Staw staje się ciasny, a nadmiar płynu może:
- uciskać wewnętrzne struktury,
- powodować ból przy ruchu (np. zgięcie kolana).
Zmiany zwyrodnieniowe a ból – czy są powiązane?
Nie ma jednoznacznej korelacji między zmianami zwyrodnieniowymi a bólem. Wielu pacjentów ma opisane w rezonansie lub RTG zmiany, ale nie doświadcza żadnych objawów. W innych przypadkach – nawet niewielkie zmiany mogą powodować silny ból. Dlaczego tak się dzieje?
Ból może pojawić się, gdy:
- dojdzie do ucisku na struktury nerwowe (np. nerwy wychodzące z kręgosłupa przez otwory międzykręgowe),
- powstanie konflikt kostny ograniczający ruch (np. stykające się narośla kostne w stawie),
- pojawi się duży wysięk stawowy,
- struktury okołostawowe – jak mięśnie czy torebki stawowe – staną się przeciążone.
Przykład: zwyrodnienie kolana
W kolanie, proces zwyrodnieniowy obejmuje:
- rozmiękanie i ścieranie chrząstki,
- degenerację łąkotek (często pęknięcia, wysięki),
- przerost błony maziowej i więzadeł,
- ograniczenia zakresu ruchu (ból przy zgięciu lub wyproście),
- objawy takie jak sztywność poranna, która ustępuje po „rozchodzeniu”.
Pacjent może zauważyć:
- obrzęk po wysiłku,
- ból po długim chodzeniu lub wchodzeniu po schodach,
- trzaski, czyli trepitacje – dźwięki tarcia w stawie (np. „piasek w kolanie”).
Zwyrodnienie kręgosłupa
W przypadku kręgosłupa, zmiany mogą powodować:
- ucisk na korzenie nerwowe (np. rwa kulszowa, rwa barkowa),
- zmniejszenie przestrzeni międzykręgowej (np. odwodnienie dysku – dehydratacja),
- przerost więzadeł (np. więzadła żółtego),
- ból, mrowienie, drętwienia, osłabienie siły mięśniowej.
Ale znów – nie zawsze zmiany te wywołują ból.
Badania
Badania naukowe jednoznacznie wskazują, że bóle dolnego odcinka kręgosłupa (low back pain – LBP) są silnie powiązane z cechami degeneracyjnymi krążków międzykręgowych. Jednym z głównych czynników ryzyka bólu korzeniowego, takiego jak rwa kulszowa (sciatic pain), są tylne uwypuklenia krążków (posterior disc bulges), które mogą drażnić lub uciskać struktury nerwowe. Co istotne, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa postępują już od bardzo młodego wieku – szacuje się, że średni wiek rozpoczęcia procesów degeneracyjnych to zaledwie 13,3 roku życia, a tempo postępu tych zmian wynosi około 0,0344 rocznie. Potwierdza to tezę, że starzenie się kręgosłupa i związany z tym ból mają swoje źródło w degeneracji krążków międzykręgowych, co w dużym stopniu wyjaśnia, dlaczego bóle krzyża stają się coraz powszechniejsze wraz z wiekiem.
Co więcej, wiele badań wykazuje, że czynniki zawodowe odgrywają istotną rolę w ryzyku występowania bólu dolnego odcinka kręgosłupa oraz rwy kulszowej. Osoby wykonujące prace fizyczne, statyczne lub związane z długotrwałym siedzeniem są szczególnie narażone na przyspieszoną degenerację struktur kręgosłupa. Jednak sama degeneracja nie zawsze idzie w parze z odczuwanym bólem. Obrazowanie radiologiczne u osób starszych pokazuje, że ponad 90% populacji po 60. roku życia wykazuje pewien stopień degeneracji krążków i stawów międzywyrostkowych – niezależnie od tego, czy odczuwają ból, czy nie. Z drugiej strony, u osób z przewlekłym bólem dolnego odcinka pleców (chronic low back pain – CLBP), cięższe zmiany radiologiczne znacznie zwiększają ryzyko występowania bólu – np. poważna patologia krążka podwaja prawdopodobieństwo obecności CLBP. Jednak istotne jest to, że nasilenie zmian na obrazach nie koreluje bezpośrednio z natężeniem odczuwanego bólu, co rodzi pytania o przydatność badań obrazowych w codziennej diagnostyce i leczeniu bólu kręgosłupa.
Na poziomie biologicznym i molekularnym, proces zwyrodnieniowy krążka międzykręgowego (intervertebral disc degeneration – IDD) odgrywa centralną rolę w powstawaniu bólu kręgosłupa i stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny ze względu na swoje znaczenie społeczne i ekonomiczne. Zapalenie jest kluczowym elementem zarówno w samej degeneracji, jak i w powstawaniu bólu dyskogennego – czyli bólu wynikającego z uszkodzenia struktur krążka. W modelach zwierzęcych, takich jak myszy pozbawione białka SPARC, zaobserwowano objawy zbliżone do przewlekłego bólu kręgosłupa u ludzi – w tym nadwrażliwość, dyskomfort osiowy, upośledzenie funkcji ruchowych i obniżoną aktywność fizyczną, co sugeruje związek między degeneracją IVD a przewlekłym bólem. Podanie morfiny u tych zwierząt łagodziło dolegliwości, co dodatkowo potwierdza, że procesy degeneracyjne są nie tylko biomechanicznym, ale także neurozapalnym źródłem bólu. Niestety, obecne terapie nie są wystarczająco skuteczne, co wskazuje na pilną potrzebę dalszych badań, pogłębienia wiedzy o mechanizmach bólu i opracowania nowych, bardziej celowanych metod leczenia.
Dlaczego boli, skoro zmiany nie są duże?
Często za ból odpowiadają wtórne napięcia mięśniowe. Przykładowo:
- siedzący tryb życia,
- brak ćwiczeń rozciągających,
- osłabienie mięśni,
– wszystko to prowadzi do zwiększonego napięcia, ograniczenia ruchu i w efekcie bólu.
Kiedy ból rzeczywiście pochodzi od zwyrodnienia?
Połączenie kilku elementów może świadczyć o tym, że ból wynika z procesu zwyrodnieniowego:
- Zaawansowane zmiany strukturalne (widoczne w badaniach obrazowych),
- Objawy funkcjonalne (ból przy określonych ruchach, ograniczenie zakresu ruchu),
- Dodatkowe objawy (obrzęk, trzaski, sztywność poranna, osłabienie siły mięśniowej).
Co możemy zrobić?
Zmian strukturalnych (np. osteofitów) nie cofniemy – ale możemy poprawić funkcję stawu! Jak?
1. Ćwiczenia fizyczne
- poprawiają ruchomość,
- zmniejszają napięcie mięśniowe,
- poprawiają odżywienie chrząstki (np. rowerek stacjonarny działa jak „smarowanie” dla stawu kolanowego),
- redukują wysięki.
2. Terapia manualna
- zmniejsza napięcia mięśniowe i poprawia ruchomość,
- może redukować objawy bólowe,
- wspomaga regenerację stawów i tkanek miękkich.
3. Edukacja pacjenta
- świadomość, że zmiany zwyrodnieniowe nie muszą oznaczać bólu,
- umiejętność rozpoznania „gorszych dni” i reagowania ruchem, odpoczynkiem lub ćwiczeniami,
- unikanie długotrwałych pozycji wymuszających.
Podsumowanie: Czy zwyrodnienie boli?
Nie zawsze.
Zmiany zwyrodnieniowe to naturalny element starzenia się organizmu – jak zmarszczki na skórze. To, że pojawiają się w rezonansie czy RTG, nie oznacza jeszcze, że muszą boleć. Ból pojawia się dopiero wtedy, gdy:
- zmiany są zaawansowane,
- pojawia się konflikt mechaniczny,
- dochodzi do przeciążenia struktur mięśniowych i więzadłowych.
Dobrą wiadomością jest to, że możemy z tym pracować – odpowiednim ruchem, ćwiczeniami, fizjoterapią, a czasem zmianą stylu życia. Dzięki temu nawet z zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi można funkcjonować bez bólu i cieszyć się aktywnością.
Jeśli masz pytania dotyczące swojego przypadku lub chcesz zacząć działać, zapraszam na konsultację w BodyMedica.pl. Pamiętaj – ból nie musi być Twoją codziennością.
Źródło:
- Inflammatory mediators and signalling pathways controlling intervertebral disc degeneration. S. Navone, G. Marfia, Amedeo Giannoni, M. Beretta, L. Guarnaccia, R. Gualtierotti, D. Nicoli, P. Rampini, R. Campanella Histology and Histopathology 2017
- Low back pain in relation to lumbar disc degeneration. K. Luoma, H. Riihimäki, R. Luukkonen, R. Raininko, E. Viikari-Juntura, A. Lamminen Spine 2000
- Disc degeneration implies low back pain C. Zheng, James Chen Theoretical Biology and Medical Modelling 2015
- Lumbar intervertebral disc degeneration associated with axial and radiating low back pain in ageing SPARC-null mice M. Millecamps, M. Tajerian, L. Naso, Helene E. Sage, L. Stone Pain 2012
Umów się na wizytę…
… jeśli masz problemy ze zwyrodnieniem:)