Zamrożony bark to diagnoza, która u wielu pacjentów wywołuje niepokój. I słusznie – to jedno z bardziej uciążliwych schorzeń narządu ruchu, potrafiące znacząco ograniczyć sprawność i jakość życia. Mimo że brzmi jak konkretna jednostka chorobowa, jego rozpoznanie wcale nie jest takie oczywiste, a mechanizmy powstawania – nadal nie do końca poznane. Co więc musi się wydarzyć, byśmy mogli rzeczywiście mówić o „zamrożonym barku”? Jakie objawy są typowe, a które dopiero się pojawiają w kolejnych etapach rozwoju choroby? I czy to rzeczywiście „koniec świata”, jeśli usłyszysz taką diagnozę?
📖 Słowo pisane znajdziesz poniżej, ale jeśli chcesz obejrzeć film i posłuchać o przyczynach zamrożonego barku, zapraszam Cię do obejrzenia mojego filmu na YouTube.
📺 Kliknij w obrazek poniżej lub skopiuj link –>> https://youtu.be/HsSZkTxra0Q
Czym właściwie jest zamrożony bark?
Zamrożony bark (ang. frozen shoulder), inaczej zespół bolesnego barku z torebkowym przykurczem, to obraz kliniczny, który charakteryzuje się ograniczeniem zarówno ruchów czynnych, jak i biernych w stawie ramiennym oraz bólem – często bardzo dotkliwym. Co istotne, nie istnieje jedna uniwersalna przyczyna tej dolegliwości. Uznaje się, że może mieć ona podłoże pierwotne (idiopatyczne), czyli takie, którego nie da się jednoznacznie określić, lub wtórne – związane z chorobami ogólnoustrojowymi (np. cukrzyca, choroby tarczycy, Parkinson, udar, zwyrodnienia czy dyskopatie szyjne).
Częściej chorują kobiety, szczególnie w wieku 40–60 lat. Mówi się nawet, że „zamrożony bark lubi cukier”, co oznacza, że u osób z cukrzycą występuje on częściej niż w populacji ogólnej. Nie bez znaczenia są też wcześniejsze urazy lub unieruchomienia barku – nawet te pozornie niegroźne.
Etapy choroby – jak „mrozi się” bark?
Zamrożony bark przebiega w trzech fazach – i każda z nich potrafi trwać kilka miesięcy:
🔹 Faza I – faza zamrażania
Trwa zwykle od 2 do 9 miesięcy. To etap najbardziej bolesny. Dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego wewnątrz stawu oraz obkurczania i włóknienia torebki stawowej. Ruchy barku, nawet najdrobniejsze, są bolesne i trudne – szczególnie podnoszenie ręki w bok lub nad głowę. Czasem ból promieniuje aż do łokcia. Co istotne, na tym etapie ograniczenia ruchomości mogą jeszcze nie być bardzo widoczne – głównym ogranicznikiem jest ból.
🔹 Faza II – faza „zamrożenia”
Ból zaczyna ustępować, ale pojawia się sztywność stawu. Ruchomość w barku jest już wyraźnie ograniczona, szczególnie w odwiedzeniu (unoszeniu ręki bokiem w płaszczyźnie czołowej), rotacji zewnętrznej (np. założenie kurtki), czy rotacji wewnętrznej (np. sięgnięcie ręką na plecy, zapięcie stanika). Dla wielu pacjentów to najtrudniejszy etap – bólu jest mniej, ale codzienne czynności stają się niemal niemożliwe.
🔹 Faza III – faza odmrażania
Ruchomość powoli zaczyna wracać. Trwa to najczęściej od 2 do 9 miesięcy. Ból ustępuje prawie całkowicie, a pacjent odzyskuje zakresy ruchów – niekiedy w pełni, niekiedy częściowo. Jednak cały proces może zająć od 1,5 roku do nawet 3 lat, dlatego tak ważna jest odpowiednia rehabilitacja i właściwa diagnoza już na początku.
Badania
Zesztywniające zapalenie torebki barku – co mówią badania?
Coraz więcej badań wskazuje, że zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ankylosing spondylitis – AS), choć przede wszystkim kojarzone z osiowym szkieletem i dolnym odcinkiem kręgosłupa, w rzeczywistości może w znaczącym stopniu wpływać także na stawy obwodowe – w tym stawy barkowe. Zgodnie z wynikami jednego z badań, aż 49,1% pacjentów z AS wykazuje patologiczne zmiany w barku widoczne w badaniu MRI, podczas gdy w grupie kontrolnej (osoby zdrowe) było to zaledwie 9,4%. To sugeruje, że dolegliwości barkowe – również te przypominające zamrożony bark – mogą mieć związek z tą chorobą zapalną i być jej objawem współistniejącym.
Typowe zmiany w barku u pacjentów z AS
Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego wykazało szereg charakterystycznych nieprawidłowości u pacjentów z AS. Do najczęściej stwierdzanych należą: obrzęk szpiku kostnego w miejscach przyczepów ścięgien (enthesopatie), zwiększona ilość płynu stawowego, zapalenie ścięgien (tendinitis) oraz zapalenie kaletek maziowych (bursitis). Wszystkie te zmiany są wyraźnie częstsze u pacjentów z AS niż w grupach kontrolnych, co podkreśla wagę dokładnej diagnostyki obrazowej w przypadku występowania niespecyficznych bólów barku.
Znaczenie nowoczesnych technik obrazowania
Rozwój technologii obrazowania, takich jak rezonans magnetyczny (MRI) i ultrasonografia (USG), odgrywa kluczową rolę nie tylko w diagnostyce osiowej postaci AS, ale również w ocenie stawów obwodowych, takich jak bark. MRI umożliwia wczesne wykrycie zapalenia tkanek miękkich oraz zmian strukturalnych, co jest szczególnie ważne w fazie przedklinicznej – zanim jeszcze dojdzie do trwałych uszkodzeń. Dodatkowo prowadzone są obecnie badania prospektywne i podłużne, mające na celu dokładniejsze określenie przydatności tych metod w monitorowaniu przebiegu choroby oraz odpowiedzi na leczenie.
Nowe kierunki w diagnostyce – MRI całego ciała i PET
Coraz większą popularność zyskują także nowatorskie technologie obrazowe, takie jak całościowy rezonans magnetyczny całego ciała (whole-body MRI) oraz pozytonowa tomografia emisyjna (PET). Pozwalają one na kompleksową ocenę zarówno szkieletu osiowego, jak i kończyn, co jest niezwykle użyteczne w diagnostyce spondyloartropatii. Whole-body MRI szczególnie dobrze sprawdza się w wykrywaniu zmian w kręgosłupie piersiowym oraz w stawach barkowych, które często bywają pomijane w klasycznych protokołach obrazowania. Ocenia się także skuteczność skali oceny uszkodzeń strukturalnych, takich jak modified Stoke Ankylosing Spondylitis Spine Score (mSASSS), jako narzędzia do monitorowania postępu zmian chorobowych – zarówno w badaniach klinicznych, jak i w praktyce.
Objawy i diagnostyka – kiedy mówić o zamrożonym barku?
Typowe objawy zamrożonego barku to:
- Ból w barku, który nasila się w nocy, często uniemożliwiając sen (szczególnie leżenie na chorym boku).
- Ograniczenie biernego i czynnego odwiedzenia ręki (np. podniesienie w bok).
- Trudność z rotacją zewnętrzną i wewnętrzną ramienia (np. sięganie na plecy, wkładanie ręki do rękawa kurtki).
- Postępująca sztywność i trudności w codziennych czynnościach (ubieranie, sięganie po przedmioty, mycie głowy itp.).
Warto zaznaczyć, że na samym początku – w fazie ostrej – nie wszystkie objawy mogą być obecne. Ból może dominować, a ograniczenie ruchu będzie dopiero się rozwijać. To sprawia, że wczesna diagnoza bywa trudna i wymaga uwagi zarówno fizjoterapeuty, jak i lekarza ortopedy.
Zamrożony bark czy coś innego?
Choć zamrożony bark najczęściej występuje jednostronnie, u niektórych osób po czasie pojawia się także po drugiej stronie. Jeżeli jednak ból występuje obustronnie od samego początku, warto rozważyć inne przyczyny – np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroby autoimmunologiczne czy inne zapalne choroby układu ruchu.
Dlatego przed wdrożeniem leczenia tak ważna jest trafna diagnoza różnicowa. Warto wykonać badanie obrazowe (USG, rezonans magnetyczny), a przede wszystkim – skonsultować się z doświadczonym fizjoterapeutą, który oceni zakresy ruchu i funkcjonalność stawu.
Podsumowanie – czy da się „rozmrozić” bark?
Tak, zamrożony bark można wyleczyć, choć proces ten jest długi i wymaga cierpliwości. Kluczowe znaczenie mają: właściwa diagnoza, terapia manualna, indywidualnie dobrane ćwiczenia oraz – w razie potrzeby – farmakoterapia czy nawet blokady przeciwbólowe. Czasem stosuje się zabiegi takie jak manipulacja pod znieczuleniem lub artroskopia torebki stawowej.
Jeśli podejrzewasz u siebie zamrożony bark – nie zwlekaj. Im szybciej rozpoczniesz rehabilitację, tym szybciej uda się przerwać cykl bólu i ograniczenia ruchomości.
Źródło:
- Magnetic resonance imaging evaluation of shoulder joint in patients with early stage of ankylosing spondylitis: A case-control study. G. Soker, E. D. Bozkirli, E. Soker, B. Gulek, Muhammet Arslan, D. Memiş, Cengiz Yilmaz Diagnostic and Interventional Imaging 2016
- Role for imaging studies in ankylosing spondylitis. I. Chary-Valckenaere, M. D’Agostino, D. Loeuille Joint, bone, spine : revue du rhumatisme 2011
- Imaging in spondylitis D. M. van der Heijde, R. Landewé Current Opinion in Rheumatology 2005
- Evidence‐based recommendations for the diagnosis of ankylosing spondylitis: results from the Australian 3E initiative in rheumatology T. Kain, J. Zochling, Andrew J. Taylor, N. Manolios, Malcolm D. Smith, M. D. Reed, M. Brown, L. Schachna Medical Journal of Australia· 2008
Umów się na wizytę…
… jeśli masz problemy z barkiem:)