Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL) – operować czy nie? To pytanie zadaje sobie wielu pacjentów po urazie kolana. Wybór między operacją a leczeniem zachowawczym nie zawsze jest prosty – zależy od wielu czynników, takich jak wiek, poziom aktywności fizycznej, stabilność stawu czy oczekiwania co do powrotu do sportu. W tym artykule przedstawiamy najnowsze badania, korzyści i zagrożenia obu strategii oraz aktualne rekomendacje, by pomóc Ci podjąć świadomą decyzję.
📖 Słowo pisane znajdziesz poniżej, ale jeśli chcesz obejrzeć film i posłuchać o wadach i zaletach operacji ACL, zapraszam Cię do obejrzenia mojego filmu na YouTube.
📺 Kliknij w obrazek poniżej lub skopiuj link –>>https://youtu.be/EeP_8d5Rb5M
Czym jest więzadło krzyżowe przednie (ACL)?
W literaturze medycznej znajdziesz dwa określenia:
- WKP – Więzadło Krzyżowe Przednie (polska nomenklatura),
- ACL – Anterior Cruciate Ligament (angielska terminologia).
To kluczowe więzadło w kolanie rozpięte jest między kością udową a piszczelową. Dokładnie biegnie od przyśrodkowej powierzchni bocznego kłykcia kości udowej do przedniej części wyniosłości międzykłykciowej kości piszczelowej, otaczając przedni róg łąkotki bocznej.
Oprócz ACL w kolanie występuje też więzadło krzyżowe tylne (PCL), jednak jego uszkodzenia zdarzają się znacznie rzadziej.
Jak dochodzi do zerwania ACL?
Do uszkodzenia ACL może dojść przy stosunkowo niewielkim urazie:
- urazie koślawiącym (np. kolano „wpada” do środka),
- skrętnym (np. narta się nie wypięła),
- nagłym zatrzymaniu się podczas biegu.
Często urazowi towarzyszy:
- słyszalny trzask lub „strzał” w kolanie,
- obrzęk i ból (choć nie zawsze),
- wrażenie „uciekania kolana” lub jego niestabilności.
Czy operacja chroni przed zwyrodnieniem?
To kluczowe pytanie. Przez lata sądzono, że rekonstrukcja ACL uchroni pacjenta przed artrozą (zwyrodnieniem stawu kolanowego). Tymczasem aktualne badania wykazują, że zarówno kolana po operacji, jak i te nieoperowane mogą w dłuższej perspektywie (np. po 20 latach) rozwijać zmiany zwyrodnieniowe. Dlatego decyzja o operacji nie może być pochopna — musi opierać się na konkretnych objawach, funkcji kolana i stylu życia pacjenta.
Badania
1. Przewaga operacji w długoterminowych wynikach funkcjonalnych
Wyniki badań wskazują, że leczenie operacyjne daje istotną przewagę nad postępowaniem zachowawczym w przypadku przewlekłych, nieostrych uszkodzeń ACL. Po 18 miesiącach od zabiegu pacjenci leczeni operacyjnie osiągali wyraźnie lepsze wyniki w skali KOOS4 (Knee injury and Osteoarthritis Outcome Score), która mierzy funkcjonowanie kolana w zakresie objawów, bólu, funkcji w codziennym życiu oraz jakości życia. Co ciekawe, operacja wiązała się również z poprawą jakości życia związanej ze zdrowiem ogólnym, jednak odbywało się to kosztem wyższych nakładów finansowych – koszt uzyskania jednego roku życia skorygowanego o jakość (QALY) wyniósł około 19 346 funtów. Tym samym zabieg może być uznany za kosztowo efektywny, ale nie dla każdego pacjenta będzie konieczny.
2. Większa stabilność i mniejsze ryzyko powikłań po operacji
Dodatkowo wykazano, że osoby zgłaszające się z późno rozpoznanym urazem ACL częściej odnosiły korzyść z rekonstrukcji więzadła wykonanej bez wcześniejszej rehabilitacji zachowawczej. Zabieg chirurgiczny zapewniał im większą stabilność stawu kolanowego (mniejsza „szuflada” przednia i mniejsze rozluźnienie stawu), a także zmniejszał ryzyko wtórnych urazów łąkotek oraz konieczności reoperacji. Wczesna operacja wykazywała wyższość pod względem poprawy stabilności kolana, zmniejszenia uczucia „uciekania” stawu, a także obniżonego ryzyka nawrotu urazu. Równocześnie jednak, mimo lepszych wyników obiektywnych testów stabilności, nie obserwowano jednoznacznej przewagi w zakresie funkcjonalnych wyników zgłaszanych przez pacjentów.
3. Zwiększone ryzyko zmian zwyrodnieniowych po operacji
Warto jednak zaznaczyć, że korzyści wynikające z operacji nie są jednoznaczne we wszystkich aspektach. Po stronie leczenia operacyjnego obserwowano częstszy rozwój zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego w badaniach radiologicznych – artroza rozwijała się szybciej niż u osób leczonych zachowawczo. Jednocześnie grupa operowana rzadziej doświadczała wtórnych uszkodzeń łąkotek oraz charakteryzowała się większym odsetkiem powrotu do aktywności sportowej. Należy jednak pamiętać, że pod względem ocen subiektywnych – takich jak poziom bólu czy funkcja kolana oceniana przez pacjenta – nie było istotnych różnic między grupą operowaną a nieoperowaną po dwóch latach od urazu.
4. Rekomendacje: rehabilitacja jako pierwszy krok
Dlatego aktualne wytyczne sugerują, by najpierw rozważyć leczenie zachowawcze, zwłaszcza u młodszych i aktywnych pacjentów. Rehabilitacja powinna być traktowana jako pierwszy krok, szczególnie że dowody naukowe nie potwierdzają jednoznacznie przewagi operacji we wszystkich przypadkach. Rekonstrukcja ACL może być skuteczna i przywracać większą stabilność, ale nie jest panaceum — to rozwiązanie dla wybranych pacjentów, z konkretnymi wskazaniami klinicznymi, a nie „standardowa” odpowiedź na każdy uraz więzadła krzyżowego.
Co oznacza niestabilność kolana?
Zerwanie ACL prowadzi do tzw. szuflady przedniej — kość piszczelowa przesuwa się nienaturalnie do przodu względem kości udowej. W praktyce oznacza to:
- niestabilność w kolanie,
- problemy z pełnym wyprostem nogi,
- kompensacyjne napięcia innych struktur (np. więzadeł pobocznych),
- narastające zmiany zwyrodnieniowe i przeciążenia chrząstki lub łąkotek.
Im większa niestabilność (czyli większa „szuflada”), tym większe ryzyko uszkodzeń wtórnych.
Jak wygląda diagnostyka?
W diagnostyce ACL najważniejsze są:
- Wywiad i badanie manualne (testy ortopedyczne, np. Lachmana).
- Rezonans magnetyczny (MRI) – złoty standard, który dokładnie pokaże uszkodzenia więzadła, łąkotki, chrząstki czy ewentualne złamania.
- USG – dobre uzupełnienie, szczególnie w fazie ostrej.
Powtórne badania po 3–4 tygodniach – pozwalają ocenić, czy niestabilność się utrzymuje, gdy kolano nie jest już obrzęknięte.
Kiedy można uniknąć operacji ACL?
Rehabilitacja bez operacji może być rozważana, gdy:
- ACL jest izolowanym uszkodzeniem (brak innych urazów w kolanie),
- kolano wydaje się stabilne nawet po kilku tygodniach od urazu,
- nie występuje uczucie uciekania kolana (np. przy schodzeniu po schodach),
- nie pojawia się obrzęk ani ból przy codziennych aktywnościach.
W takich przypadkach możliwe jest prowadzenie pacjenta w pełni zachowawczo. Wielu pacjentów wraca wtedy do normalnego funkcjonowania, a nawet do sportu amatorskiego.
Kiedy operacja ACL jest wskazana?
Rekonstrukcja ACL powinna być rozważona, gdy:
- występuje niestabilność kolana (potwierdzona badaniem, np. za pomocą rolimetru),
- niestabilność utrzymuje się dłużej niż 3–4 tygodnie od urazu,
- występują dodatkowe uszkodzenia (łąkotki, chrząstki, złamania kłykci),
- pacjent uprawia sporty dynamiczne (piłka nożna, siatkówka, narty),
- pacjent czuje, że kolano „ucieka” w codziennych sytuacjach.
Obecne techniki chirurgiczne są znacznie bardziej zaawansowane niż kilkanaście lat temu, ale nadal nie dają 100% gwarancji „nowego kolana”.
Czy ACL może się samo zagoić?
Szansa na pełne, samoistne zagojenie ACL jest niewielka, ale… możliwa. Zwłaszcza u pacjentów z niewielkim urazem, dobrym napięciem mięśniowym i stabilizacją mięśniową. Mimo to nie należy liczyć wyłącznie na to – kolano trzeba regularnie oceniać klinicznie.
Decyzja o operacji – co warto wziąć pod uwagę?
To indywidualna decyzja, w której powinny brać udział:
- pacjent,
- lekarz ortopeda,
- fizjoterapeuta.
Wiek, aktywność zawodowa, sportowa oraz cel pacjenta (np. powrót do sportu wyczynowego vs. normalne funkcjonowanie) mają ogromne znaczenie.
Przykładowo:
- młody piłkarz lub siatkarka z niestabilnym kolanem — raczej operacja,
- osoba 50+ z siedzącym trybem życia i stabilnym kolanem — raczej rehabilitacja.
Podsumowanie – operować ACL czy nie?
Nie operować, jeśli:
- kolano jest stabilne,
- brak objawów uciekania kolana,
- brak innych urazów (łąkotki, chrząstka),
- brak bólu i obrzęku w codziennym funkcjonowaniu.
Operować, jeśli:
- kolano jest niestabilne,
- pacjent chce wrócić do sportu kontaktowego,
- występują dodatkowe uszkodzenia.
Decyzja o rekonstrukcji ACL nie jest prosta, a wybór „operować czy nie” zależy od wielu czynników. Niezależnie od decyzji – najważniejsze to wdrożyć odpowiednią rehabilitację i regularnie kontrolować stabilność kolana.
Jeśli jesteś po urazie ACL i szukasz pomocy – zapraszam do kontaktu. Jako fizjoterapeuta specjalizujący się w urazach kolana, pomogę Ci dobrać najlepszą drogę powrotu do sprawności.
Źródło:
- Comparison of surgical or non-surgical management for non-acute anterior cruciate ligament injury: the ACL SNNAP RCT. David J. Beard, L. Davies, Jonathan A Cook, Jamie Stokes, Jose Leal, Heidi Fletcher, S. Abram, Katie Chegwin, Akiko Greshon, W. Jackson, N. Bottomley, Matthew Dodd, Henry Bourke, Beverly A Shirkey, Arsenio Páez, Sarah E Lamb, K. Barker, Michael Phillips, Mark Brown, Vanessa Lythe, Burhan Mirza, Andrew J. Carr, Paul Monk, C. Areia, Sean O’Leary, Fares S Haddad, Chris Wilson, Andrew Price Health Technology Assessment 2024
- Is reconstruction the best management strategy for anterior cruciate ligament rupture? A systematic review and meta-analysis comparing anterior cruciate ligament reconstruction versus non-operative treatment. T. Smith, Katie Postle, F. Penny, I. McNamara, C. Mann Knee (Oxford) 2014
- Surgical versus conservative interventions for treating anterior cruciate ligament injuries. A. P. Monk, L. Davies, S. Hopewell, K. Harris, David J Beard, Andrew Price Cochrane Database of Systematic Reviews 2016
Umów się na wizytę…
… jeśli masz problemy z więzadłem ACL:)